W gabinecie, w pracy własnej, w rozmowach z ludźmi wraca jeden motyw.
Czasem ubrany w różne kostiumy, czasem bardzo sprytnie zamaskowany, ale zaskakująco konsekwentny.
Lęk przed śmiercią.
Nie zawsze nazwany wprost. Częściej przebrany.
Psychologia zna go pod różnymi nazwami — lęk egzystencjalny, lęk przed unicestwieniem, przed nieistnieniem, przed rozpadem „ja”. Ale mechanizm jest jeden:
strach przed końcem czegoś, co traktujemy jako „ja”.
I tu zaczyna się rzecz kluczowa.
Lęki wtórne – czyli maski jednego źródła
Większość ludzi nie zgłasza się z hasłem: „Boję się śmierci”.
Zgłaszają się z czymś znacznie bardziej „społecznie akceptowalnym”:
- lęk przed oceną
- lęk przed wystąpieniem publicznym
- lęk przed porażką
- lęk przed odrzuceniem
- lęk przed samotnością
- lęk przed zmianą
- lęk przed utratą kontroli
- lęk przed utratą sensu
Te lęki wyglądają na różne.
Ale jeśli konsekwentnie schodzić warstwa po warstwie, bardzo często trafia się na ten sam komunikat ukryty głębiej:
„Jeśli to się wydarzy → coś się skończy → stracę siebie / przestanę istnieć jako ktoś.”
I nie chodzi tu o biologiczną śmierć.
Dla psychiki w zupełności wystarczy:
- śmierć tożsamości,
- śmierć obrazu siebie,
- śmierć roli,
- śmierć poczucia bycia „kimś”.
Dla ego to już jest zagrożenie egzystencjalne.
Przykład: lęk przed wystąpieniami publicznymi, rozebrany do kości
Weźmy jeden z najbardziej klasycznych lęków: wystąpienia publiczne.
Na powierzchni:
- „Co ludzie pomyślą?”
- „A jak się pomylę?”
- „A jak wyjdę na głupka?”
Schodzimy poziom niżej:
- „Stracę twarz.”
- „Zostanę oceniony.”
- „Zobaczą, że nie jestem wystarczający.”
Jeszcze głębiej:
- „Zostanę odrzucony.”
- „Nie będę już należał.”
- „Przestanę być ważny.”
I w końcu — rdzeń:
- „Jeśli zostanę odrzucony → zniknę.”
- „Jeśli stracę tę wersję siebie → mnie nie będzie.”
- „Jeśli umrze ten obraz mnie → nie przetrwam.”
To nie jest dramatyzowanie.
To jest czysta mechanika lęku.
Ciało reaguje tak, jakby naprawdę chodziło o przeżycie:
- przyspieszone tętno,
- napięcie mięśni,
- ścisk w gardle,
- suchość w ustach,
- chęć ucieczki lub zamrożenia.
Bo z perspektywy układu nerwowego zagrożona jest integralność „ja”.
A to dla niego sygnał alarmowy najwyższego rzędu.
Dlaczego temat śmierci uruchamia tyle oporu
Nie dlatego, że ludzie „nie są gotowi”.
Tylko dlatego, że ego jest zbudowane jako system obronny przeciwko temu lękowi.
Jeśli lęk przed śmiercią jest fundamentem,
to rozmowa o nim oznacza:
- rozbrajanie mechanizmów kontroli,
- kwestionowanie tożsamości,
- rozluźnianie struktur, które „trzymały się” przez lata.
Dlatego wchodzą mechanizmy obronne:
- tabu,
- żartowanie,
- duchowość w wersji cukierkowej,
- agresja wobec tematu,
- racjonalizacja („to jeszcze nie teraz”),
- dogmaty zamiast doświadczenia.
To nie jest strach przed śmiercią samą w sobie.
To strach przed tym, że gdy ten lęk się rozpuści — wiele konstrukcji przestanie być potrzebnych.
A dla ego… to brzmi jak śmierć.
Co się dzieje, gdy lęk przed śmiercią zaczyna się rozpuszczać
Tu ważna rzecz: to nie jest zaprzeczanie biologicznej śmierci.
Ciało umrze. Tożsamości będą się rozpadać. Zmiany będą zachodzić.
Różnica jest gdzie indziej.
Gdy rdzeniowy lęk puszcza:
- ciało przestaje być w permanentnej mobilizacji,
- napięcie mięśniowe zaczyna się rozluźniać,
- oddech się pogłębia,
- reakcje stają się wolniejsze, mniej impulsywne,
- pojawia się więcej przestrzeni między bodźcem a reakcją.
Często ludzie opisują to jako:
- uczucie „zejścia napięcia z brzucha lub klatki”,
- ciepło,
- zmęczenie po latach walki,
- a czasem… ciszę, która bywa na początku niepokojąca.
Bo znika coś, co przez lata było paliwem.
Nawet jeśli było paliwem toksycznym.
Dlaczego praca z lękiem przed śmiercią „rozwiązuje inne lęki”
Bo one nie były głównym problemem.
Gdy znika przekonanie, że:
- porażka = koniec mnie,
- odrzucenie = koniec mnie,
- zmiana = koniec mnie,
to:
- wystąpienie publiczne przestaje być zagrożeniem egzystencjalnym,
- ocena przestaje być wyrokiem,
- błąd przestaje być katastrofą.
Może być trudno.
Może być niekomfortowo.
Może być intensywnie.
Ale nie jest to już terror istnienia.
I właśnie dlatego tak rzadko się o tym mówi.
Bo dotykanie fundamentów boli — szczególnie wtedy, gdy całe życie było budowane na ich omijaniu.
Co z tym zrobić w praktyce? Jedno ćwiczenie, które naprawdę działa
Nie zaczynamy od „pokonywania lęku”.
Nie zaczynamy od afirmacji.
Nie zaczynamy od „przekonywania się”, że wszystko będzie dobrze.
Zaczynamy od kontaktu.
Bo lęk przed śmiercią nie znika wtedy, gdy go zagłuszamy, tylko wtedy, gdy przestaje być nieświadomy.
Ćwiczenie: zejście do rdzenia lęku (wersja terapeutyczna)
To ćwiczenie możesz zrobić samodzielnie. Bez wizualizacji, bez transu, bez „odlatywania”.
Krok 1: nazwij lęk powierzchniowy
Weź jeden konkretny lęk, np.:
- wystąpienie publiczne,
- ocenę,
- porażkę,
- odrzucenie.
Nazwij go bardzo prosto:
„Boję się ___.”
Krok 2: zapytaj „i co wtedy?”
Zadaj to pytanie powoli, kilka razy, zapisując odpowiedzi — bez poprawiania ich.
Przykład:
- Boję się wystąpienia publicznego.
→ I co wtedy? - Zostanę oceniony.
→ I co wtedy? - Ludzie zobaczą, że nie jestem wystarczający.
→ I co wtedy? - Stracę wartość.
→ I co wtedy? - Przestanę się liczyć.
→ I co wtedy? - Jakby mnie nie było.
Nie spiesz się.
Zatrzymuj się tam, gdzie ciało reaguje mocniej.
Krok 3: zauważ reakcję ciała
Teraz kluczowe: nie analizuj dalej.
Zadaj sobie tylko pytania:
- Gdzie w ciele to czuję?
- Czy to napięcie, ścisk, ciężar, pustka?
- Czy ciało chce uciec, zamrozić się, czy walczyć?
I… zostań z tym przez 30–60 sekund.
Bez zmieniania. Bez naprawiania.
To moment, w którym:
- układ nerwowy zaczyna się regulować,
- ciało dostaje informację: „to można poczuć i przeżyć”,
- lęk przestaje być abstrakcyjnym potworem.
Krok 4: nazwij rdzeń jednym zdaniem
Na koniec zapisz jedno zdanie, bez filozofii, np.:
„Ten lęk dotyczy obawy, że coś się skończy i stracę siebie.”
I tyle.
Nie musisz czuć ulgi.
Nie musisz czuć „spokoju”.
Wystarczy, że mechanizm stał się jawny.
Co się dzieje dalej (i dlaczego to działa)
Gdy lęk przed śmiercią przestaje być rozproszony:
- przestaje napędzać dziesiątki mniejszych lęków,
- ciało stopniowo wychodzi z trybu alarmowego,
- napięcie nie musi już być „na wszelki wypadek”.
Bardzo często ludzie zauważają, że:
- reakcje są słabsze,
- lęk szybciej opada,
- pojawia się więcej wewnętrznej przestrzeni.
Nie dlatego, że „wygrali z lękiem”.
Tylko dlatego, że przestali przed nim uciekać.
Jeśli czujesz, że to temat dla Ciebie
Jeśli podczas czytania:
- coś Cię ścisnęło w klatce,
- coś „kliknęło”,
- albo poczułeś, że ten lęk jest Ci bliższy, niż myślałeś —
to znaczy, że dotykasz rdzenia, a nie objawów.
Jeśli chcesz ten proces pogłębić, w bezpieczny i uporządkowany sposób, przygotowałem do tego osobny materiał:
👉 „[eBook] Odkryj Życie w Cieniu Śmierci. Jak oswoić lęk przed śmiercią i żyć pełnią życia.”
To nie jest książka o umieraniu.
To książka o zdejmowaniu terroru z życia.
O tym, jak przestać organizować codzienność wokół ucieczki przed końcem —
i zacząć naprawdę w niej być.
Bez ezoteryki.
Bez straszenia.
Bez udawania, że temat nie istnieje.
